วิธีแก้ปัญหา WiFi อพาร์ตเมนต์ช้า ทำ QOS บน MikroTik

คืนวันศุกร์สี่ทุ่ม เสียงโทรศัพท์ผมดังขึ้น เจ้าของอพาร์ตเมนต์ขนาด 80 ห้องแถวลาดพร้าวโทรมาด้วยน้ำเสียงร้อนรน "ช่างครับ ผู้เช่าประท้วงจะย้ายออกกันหมดแล้ว เน็ตช้าจนทำอะไรไม่ได้เลย ทั้งที่ผมติดเน็ตสายไฟเบอร์ความเร็ว 1 Gbps ไว้สองสาย" พอผมเปิดดู Traffic ในระบบ Remote ของ SIAM-LOGIN เท่านั้นแหละครับ ภาพที่เห็นคือมีอยู่ 3-4 ห้องที่ดึง Bandwidth ไปเกือบ 900 Mbps จากการโหลดไฟล์ขนาดใหญ่และโหลด BitTorrent ทิ้งไว้ ขณะที่ผู้เช่าอีก 70 กว่าห้องที่เหลือได้ความเร็วเฉลี่ยไม่ถึง 1 Mbps ต่อคน

ปัญหา WiFi อพาร์ตเมนต์ช้าไม่ได้เกิดจากเน็ตบ้านไม่แรงเสมอไปครับ แต่เกิดจากการขาด Bandwidth Management ที่ดี ซึ่งถ้าปล่อยให้ใครดึงท่อไปเท่าไหร่ก็ได้ คนที่มาทีหลังก็เตรียมเจอตราไก่หมุนติ้วบนหน้าจอได้เลย ในฐานะคนที่เซตระบบเน็ตหอพักมานับร้อยแห่ง บทความนี้ผมจะพามาดูวิธีแก้ปัญหานี้อย่างยั่งยืนด้วยการทำ QOS และการจัดคิวบน MikroTik ครับ

ทำไมตั้งค่าจำกัดความเร็วแบบ Simple Queue แบบเดิมถึงยังไม่พอ?

ผู้ประกอบการหลายท่านอาจคิดว่า แค่ตั้ง Simple Queue ล็อกความเร็วไว้ห้องละ 30/30 Mbps ก็น่าจะจบแล้วใช่ไหมครับ? ในความเป็นจริง เทคนิคนี้มีจุดอ่อนสำคัญอยู่ 2 เรื่องครับ:

• สูญเสีย Bandwidth โดยไม่จำเป็น: ในช่วงเวลา 10.00 น. ที่มีคนอยู่หอพักแค่ 5 ห้อง เน็ตความเร็ว 1 Gbps ควรจะวิ่งได้เต็มสปีดให้คนที่อยู่อาศัยใช้งานได้ลื่นไหล แต่ Simple Queue จะบล็อกให้แต่ละคนใช้ได้แค่ 30 Mbps ทั้งที่ท่อเน็ตเหลือว่างมหาศาล
• ช่วง Peak Time รับมือไม่ได้: พอถึงเวลา 20.00 - 23.00 น. ทุกคนกลับเข้าห้องและเปิดใช้งานพร้อมกัน 80 ห้อง 30 Mbps x 80 = 2,400 Mbps เกินกว่าความเร็วท่อเน็ตจริงที่มีอยู่ดี สุดท้าย Latency สูง Ping บาน ค่า Packet Loss พุ่งสูงขึ้น ทำอะไรไม่ได้อยู่ดี

แก้เกมด้วย PCQ (Per Connection Queue) แจก Bandwidth เท่าเทียมแบบไดนามิก

ฟีเจอร์เด็ดของ MikroTik ที่ผมมักจะแนะนำให้ลูกค้าระบบ WiFi Hotspot ของ SIAM-LOGIN ใช้งานเสมอคือ PCQ (Per Connection Queue) ครับ หลักการของมันเข้าใจง่ายมากครับ คือ "แบ่งเค้กตามจำนวนคนใช้งานจริงในขณะนั้น"

ถ้าช่วงกลางวันมีคนเล่นเน็ตแค่ 2 คน PCQ จะหารท่อเน็ตความเร็ว 1 Gbps ให้คนละ 500 Mbps ทันที ทำให้ผู้ใช้รู้สึกว่าเน็ตเร็วมาก แต่ถ้าช่วงหัวค่ำมีคนเปิดใช้งานพร้อมกัน 100 คน PCQ จะปรับการหารเค้กให้อัตโนมัติ เหลือคนละ 10 Mbps โดยที่ท่อรวมไม่โดนดึงจนค้าง และที่สำคัญคือ ไม่มีผู้เช่าคนใดคนหนึ่งเหมาท่อไปได้คนเดียว

ขั้นตอนการสร้าง PCQ Queue Type บน MikroTik

ในการตั้งค่า เราต้องสร้าง Queue Type สำหรับฝั่ง Download และ Upload ขึ้นมาก่อนครับ โดยเข้าไปที่เมนู Queue -> Queue Types:

• pcq-download-custom: เลือก Kind เป็น pcq และติ๊กเลือก Classifier ที่ Dst. Address (เพื่อให้แบ่งตาม IP ปลายทางผู้รับ)
• pcq-upload-custom: เลือก Kind เป็น pcq และติ๊กเลือก Classifier ที่ Src. Address (เพื่อให้แบ่งตาม IP ต้นทางผู้ส่ง)

จัดลำดับความสำคัญของ Traffic ด้วย QOS (Mangle + Queue Tree)

การหาร Bandwidth เท่ากันด้วย PCQ ถือว่าดีระดับหนึ่งแล้ว แต่ยังไม่สมบูรณ์แบบครับ เพราะการเข้าเว็บ อ่านข่าว หรือคุยสาย Voice Call ไม่ควรโดนดึงคิวไปปะปนกับการดาวน์โหลดไฟล์ขนาดใหญ่ หรือคลิปวิดีโอ 4K ดังนั้นเราจึงต้องทำ QOS (Quality of Service) ควบคู่ไปด้วย

แนวคิด QOS ที่ผมใช้ประจำคือการแยกประเภทข้อมูลออกเป็น 3 ระดับด้วย Mangle Rule ใน Firewall จากนั้นค่อยส่งไปจัดการใน Queue Tree ดังนี้ครับ:

1. High Priority (ความสำคัญสูงสุด - ทำงานก่อนเสมอ)

เป็นกลุ่มข้อมูลขนาดเล็กแต่ต้องการความเร็วและความต่อเนื่องสูง ได้แก่ DNS (Port 53), ICMP (Ping), และ VoIP/Line Call หากแพ็กเกจพวกนี้ช้า ผู้เช่าจะรู้สึกทันทีว่าเน็ตหลุดหรือเข้าเว็บไม่ได้ เราจะให้สิทธิ์แพ็กเกจกลุ่มนี้ผ่านท่อเน็ตไปก่อนเสมอ

2. Medium Priority (ความสำคัญระดับกลาง)

ได้แก่ Web Browsing General (HTTP/HTTPS), Social Media Chat, และบริการสตรีมมิ่ง ซึ่งเป็นพฤติกรรมหลักของผู้เช่าส่วนใหญ่ เพื่อให้การไถฟีดเฟซบุ๊กและไอจีทำได้ลื่นไหล

3. Low Priority / Bulk (ความสำคัญต่ำสุด)

ได้แก่ การดาวน์โหลดไฟล์ขนาดใหญ่ (Direct Download, Steam, Epic Games) และ Peer-to-Peer (BitTorrent) กลุ่มนี้เราจะจัดสเปกความสำคัญไว้อันดับสุดท้าย หากมีท่อเน็ตว่างเหลืออยู่ค่อยแบ่งความเร็วให้ แต่ถ้าช่วง Peak Time มีคนใช้งานเยอะ Traffic กลุ่มนี้จะถูกบีบความเร็วก่อนเพื่อนทันที เพื่อไม่ให้กระทบคนเข้าเว็บทั่วไป

สรุปผลลัพธ์หลังการปรับปรุงระบบ

หลังจากที่ผมได้ปรับโครงสร้าง Bandwidth Management บน MikroTik ของอพาร์ตเมนต์แห่งนั้นด้วย PCQ และ Queue Tree ควบคู่กับการบริหารจัดการผ่าน SIAM-LOGIN Authentik ผลลัพธ์คือค่า Latency และค่า Ping ของระบบเน็ตหอพักลดลงจาก 350ms เหลือเพียง 12ms ในช่วง Peak Time ความบ่นเรื่อง "เน็ตช้า เข้าเว็บไม่ได้" หายไปทันที เพราะทุกคนได้ใช้ความเร็วที่เหมาะสม และไม่มีใครถูกเอาเปรียบ

สำหรับท่านเจ้าของอพาร์ตเมนต์ หอพัก หรือหอพักนักศึกษา ที่กำลังปวดหัวกับปัญหาผู้เช่าแย่งเน็ต ลองนำเทคนิค PCQ และ QOS บน MikroTik ไปปรับใช้ดูครับ รับรองว่าเปลี่ยนประสบการณ์การใช้งาน WiFi ของลูกบ้านคุณได้อย่างเห็นผลแน่นอนครับ